Rüya Tabirleri
Açılış  Giriş Sayfası Yap
Favori  Sık Kullanılanlara Ekle
www.ihya.org 10. yilinda
IHYA ÜYE İŞLEMLERİ
Üyeadi:
Parola :
REHBER ANSIKLOPEDISI
SPONSORLU BAGLANTILAR
Secme Konular
· Arabi Aylar
· HANEFi MEZHEBi
· PRATiK BiLGiLER
· HENDEK SAVAşI (Ahzâb Gazâsı)
· KADiSiYE SAVAşI
· ENDüLüS EMEVi DEVLETi
· pH öLçEği (pH Cetveli)
· KENDiR-KENEViR (Cannabis sativa)
· YERMüK SAVAşI
· MUSUL MESELESi

Burayada Bak
· VALF
· iSLaM EKONOMiSi (Bkz. iktdisâdî Sistemler)
· EKşiYONCA (Oxalis acetosella)
· şEKERPANCARI (Bkz. Pancar)
· EK üCRET
· LINDBERGH, Charles Augustus
· OSMANLI TüRKçESi EDEBiYATI (Bkz. Türk Edebiyatı)
· SöMüRGECiLiK (Bkz. Emperyalizm)
· TüRKMENLER (Bkz. Oğuzlar)
· YaKuB
· CEMRE
· iMaM-I HANBEL (Bkz. Ahmed bin Hanbel)
· NELSON, Horatio
· PiYaLE PAşA
· TALMUD

Son Okunanlar
· HESAP
· KiMYON (Cuminum cyminum)
· REAGAN, Ronald Wilson
· iYONYA VE iYON MEDENiYETi
· TANKER
· KUDuRi
· TaCüDDiN SüBKi
· MEVLaNa HaLiD-i BAğDaDi (Bkz. Hâlid-i Bağdâdî)
· GAZBEZi
· AGEHi

Ciltler: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
Tüm Konular     A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü W V Y Z

HESAP

Alm. Arithmetik (f), Rechnung (f), Fr. Arithmetique (f), calcul (m); compte (m), İng. Calculation; arithmetic. Matematikte, verilen nicelikler üzerinde matematiğin gösterdiği işlemlerden bir veya birkaçının yapılması. Matematiğin en geniş dalı olan hesap, bütün insanların her zaman çok çeşitli az veya çok kullandığı bir ilimdir. Hız, zaman, yol hesapları, alışverişte yapılan hesaplar, ferdî bütçe hesapları, âile bütçesinin hesaplanması, muhâsebe hesapları, limit, logaritma, diferansiyel, integral, tensör, vektör, varyasyon hesapları gibi pekçok çeşitleri mevcuttur. Lâtince isme “Calculus” olup “çakıl taşı” demektir. Eski devirlerde Avrupalılar hesap işlerinde çakıl taşı kullanırlardı. Araplarda, “İlm-ül-hisâb” tâbiri, en geniş mânâsı ile hesâba âit bütün mevzuları içine alır. Hesap, Müslüman doğu âleminde eskiden beri temel ilimlerden biriydi. Diğer temel ilimler ise geometri ve astronomidir.

Avrupalıların çakıl taşları ile hesap yaptıkları 770 senelerine doğru, Hintli âlimler Bağdat’ta Abbâsîlerin hükümdar sarayına Sıddhânta dedikleri astronomi kitapları ile birlikte hesap bilgilerini ve bu bilgilerin başında sıfır (Sanskritçe sûnya, Arapça sıfr: boş) işâretini ihtivâ eden sayı sistemini getirmişlerdir. Bağdat’tan çıkan sayı ve hesaplama usûllerinin Kuzey Afrika ve İspanya’nın fâtihleri Emevîler sâyesinde batıya geldiği bilinmektedir.

Müslüman âleminde ihtiyâtkâr da olsa hesapçılar ve astronomlar tarafından kullanılan yeni sayı sistemi ve dolayısıyla hesap usûlleri daha sonraları tecrübe edilmiş şekliyle alınmasına rağmen, Hıristiyanlarca ortaçağda üzerinde hesap yapılamayan Roma rakamları yanında çok az rağbet görebilmiştir. Müslüman Hintlilerin bulduğu Hind rakamlarını kullanan hesap müelliflerine misal olarak en eski hesap kitabı yazarı olan Muhammed bin Mûsâ el-Harezmî (780-850) gösterilir. Harezmî en eski cebir kitabı ile astronomi cetvellerinin de müellifidir. Harezmî’nin hesap kitabı Lâtinceye tercüme edilmiş ve B.Boncompagni tarafından Trattaki D’aritmatica (Roma 1857) ismi altında yayınlanmıştır.

Hind rakamlarını kullanan hesapçılar arasında el-Kerhî ile çağdaşı olan Ali bin Ahmed en-Nesevî (980-1040) de bulunmaktadır. Nesevî’nin yazdığı El-Muknî fil-Hesâb-il-Hindî adlı kitabı meşhurdur. Hesap hakkında on ikinci asırda yaşayan Ebû Zekeriyâ Muhammed el Haşşâr’ın Kitâb-ül-Haşşâr fî İlm-il-Gubâr adlı kitabının önemli bölümleri H.Suter tarafından Almancaya tercüme edilerek 1901’de üç seri hâlinde yayınlanmıştır. Aynı eserin İbn-i Bennâ (1260-1340) tarafından yapılan Telhîsu A’mâl-il-Hisâb’ı A.Marre tarafından Fransızcaya tercüme edilerek yayınlanmıştır. Ebü’l-Hasan Ali el- Kalsâdî (ölm. 1486)nin Keşf-ül-Esrâr-an İlmi Hurûf-il-Gubâr adlı eseri Endülüs Emevîlerinin rakamlar ile hesap yapma usûllerinin açıklamasını ihtivâ eder.

Muhammed bin Mûsâ Hintlilerin tersine toplama ve çıkarma işlemlerini en büyük sayıdan başlayarak yapardı. Bu sistemin îcâbı olan büyük sayıların ardarda çıkarılması işlemi hesap cetvelleri sâyesinde kolayca yapılırdı. El-Haşşâr da sâdece çıkarma işlemine en büyük sayıdan başlardı. Bu iki işlemde en küçükten başlama usûlünü ilk defâ El-Kalsâdî bulmuştur.Nesevî, Hintliler gibi payını paydasının üzerine yazdı. Fakat aralarını çizgi ile ayırmadı. Kesirleri, bugünkü şekilde payını ve paydasını çizgi ile ayırarak El-Haşşâr kullanmıştır. Karekök bugünkünün aynı formülleri ile çıkarılırdı. Karekök hesâbını ilk defâ Kalsâdî bulmuştur. Arapça kitaplar dört işlem, günlük hayat ve ticârette, geometride, yâni alan ve hacim hesapları hakkında problemler ihtivâ ederdi. Araplar kâğıt veya kum üzerine yazarak hesap yaptıkları gibi parmak ile, el veya zihin ile hesaplamak usûlünü de bilirlerdi. Bu çeşit hesaplar hakkında da kitaplar mevcuttur.

Tatbikat alanları içinde muhâsebe, işletme, iktisat, mekanik, fizik, kimyâ, astronomi gibi hemen bütün ilimlerin girdiği ve günlük hayâtın her safhasında kullanılan hesâbın temel ilkeleri matematik ilmi içerisinde incelenir.


Son takip: 19.08.2019 - 08:27
Konu ile alakali düsüncelerinizi yaziniz:



Ciltler: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Tüm Konular A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü W V Y Z


· BAMYA (Hibiscus esculentus) · şAH MUHAMMED RIZa PEHLEVi · AKASYA (Acacia) · SEMENDER (Salamandra) · NANSEN, Fridtjof · YABGU · öMEROTU (Bkz. şerbetçi Otu) · KOLA · HaTEM-i Tai · çARşAMBA DiVaNI · PLaNLAMA · KiREç · çARPMA · ZENTA SAVAşI · MEHMED HAN-II (Bkz. Fâtih Sultan Mehmed) · çATAL · MESLEK HASTALIKLARI · RAMEHüRMüZi · KLOROFiL · GRENADA · BALIK (Piscis) · TESTEREBALIğI (Pristis pristis) · HACI BAYRAM-I VELi · YAğLAR · LAME · üREME · KöSTEBEK (Talpa europea) · BEKiR PAşA (Koca) · KARiDES (Crangon crangon) · ALiFATiK BiLEşiKLER (Bkz. Hidrokarbon) · HACCaC (Haccâc Bin Yusuf) · SURiYE SELçUKLULARI · SAFRA · YEMaME CENGi (Bkz. Müseylemetü’l-Kezzâb) · YöRGüç PAşA (Lala) · şEMPANZE (Pan styrus) · GiNE · FaTiHA SuRESi · ANNiBAL · KORNA · SERDENGEçTi (Bkz. Dalkılıç) · ARiTMETiK · POMPA · ASMA (Vitis vinifera) · KARPiT (Bkz. Kalsiyum Karbit) · HaFIZ-I şiRaZi · MAKAS · çATI · NuşiREVaN · BERGSON, Henri · Minare
· ABDüLKADiR FEYYUMi · AKCiğERLi BALIKLAR (Dipnoi) · AKREDiTiF · AKYUVARLAR · ALAY KöşKü · ALLENDE GOSSENS · ALi RIZA · ALiSiLiK BiLEşiKLER (Bkz. Hidrokarbon) · ALYUVARLAR · AMPER · AHi AHMED çELEBi · ANESTEZi · ANGOLA · ASKERi OKULLAR · AT (Equus caballus) · AT YARIşLARI · ATEiSTLER (Bkz. Dehriler) · ATKUYRUğU OTU (Equisetum arvense) · AYNşTANYUM (Bkz. Einsteinium) · AişE-i SIDDiKA · BALIKçILIK; Alm. · BALIKESiR · BALiSTiK SARKAç · BATMAN RAFiNERiSi · BAYBURTLU ZiHNi · BAYEZiD KULESi · BAYEZiD MEYDANI · BAYEZiD-i BiSTAMi · BEDESTEN · BEKRi · BEKiR PAşA (Koca) · BELEDiYE · BEYiN Göçü · BORç SERViS ORANI · BUDAMA · BULAşICI HASTALIKLAR · BURçLAR (Bkz. Takımyıldız) · BURSA · BiLLUR · BiLMECE
· Ashabi kiram · Bitkiler · Cumhurbaşkanları · Dünya Devletleri · Dünya Dinleri · Dünya Şehirleri · Evliyalar · Hastalıklar · Hayvanlar · Hükümdarlar · Irklar · Kahramanlar · Latin Alfabesi · Meslekler · Osmanlı Padişahları · Osmanlı Savaşları · Peygamberler · Sağlık Bilgileri · Siyasetçiler · Spor Dallari · Tarihteki Devletler · Türkiye Şehirleri · Yazarlar · İslam Alimleri · İslami Mezhepler · Şahıslar · Şairler

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83


Google
 
Web ihya.org
CepAlem Gazeteler E-Kart E-Kitap Saglik Şiirler Sözlük
Kuran Meali Hadis Namaz Vakitleri Ingilizce Samil Fıkıh Fetva Rüya Tabiri
Kamus Hikayeler Forum Dini Terimler Haberler Oyun Resimler Ilahiler
Terimler isimler Sosyal Kavram Hadis Sözlügü imsakiye
Üniversite taban puanları ilmihal Rehber