Rüya Tabirleri
Açılış  Giriş Sayfası Yap
Favori  Sık Kullanılanlara Ekle
www.ihya.org 10. yilinda
IHYA ÜYE İŞLEMLERİ
Üyeadi:
Parola :
REHBER ANSIKLOPEDISI
SPONSORLU BAGLANTILAR
Secme Konular
· Arabi Aylar
· HANEFi MEZHEBi
· PRATiK BiLGiLER
· HENDEK SAVAşI (Ahzâb Gazâsı)
· KADiSiYE SAVAşI
· ENDüLüS EMEVi DEVLETi
· pH öLçEği (pH Cetveli)
· KENDiR-KENEViR (Cannabis sativa)
· YERMüK SAVAşI
· MUSUL MESELESi

Burayada Bak
· MEHMED NaMIK PAşA
· VAFTiZ (Bkz. Hıristiyanlık)
· YEMEK BORUSU
· YüKSEK ATLAMA (Bkz. Atletizm)
· CEMRE
· iSTiDa
· KEçECiZaDE FUaD PAşA (Bkz. Fuâd Paşa)
· PATEN; (Bkz. Patinaj)
· POLARiMETRE (Bkz. Optik)
· ANDROPOV, Yuriy Vladimiroviç
· BAYEZiD-I (Bkz. Yıldırım Bayezid)
· BERKELYUM
· DEFiBRiLASYON
· DENiZHIYARLARI (Holothuroidea)
· DENiZşAKAYIKLARI (Actiniidae)

Son Okunanlar
· EBü’L-VEFa BUZCaNî
· KiNETiK SANAT
· BABA HAYDAR SEMERKANDi
· GöZLüK
· DiSK (Bkz. Sendika)
· ADLiYE (Adli Teşkilat-Adalet Teşkilatı)
· KUğU (Cygnus)
· MiRaC GECESi
· KAFEiN
· BERiLYUM

Ciltler: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20
Tüm Konular     A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü W V Y Z

EBܒL-VEF BUZCÂNî

onuncu yüzyılda, İslâm âleminde yetişmiş büyük matematik ve astronomi âlimi. İsmi, Muhammed bin Muhammed binYâhyâ bin İsmâil bin Abbâs’tır. 10 Haziran 940 (H.328) târihinde Horasan’ın Buzcan kasabasında doğdu. Bu yüzden Ebü’l-Vefâ Buzcânî diye meşhur oldu. 1 Temmuz 998 (H.388) târihinde Bağdat’ta vefât etti.

İlim tahsiline amcası Ebû AmrMugâzilî ve Ebû Yahyâ bin Kanib’in yanında başlayan Ebü’l-Vefâ, on dokuz yaşında Bağdat’a gitti (959). Ölümüne kadar burada ilim ile meşgul oldu. Şerefüddevle’nin sarayında yaptırdığı rasathânede çalışan âlimler arasında yer aldı. Matematik başta olmak üzere, ömrünün büyük kısmını astronomik gözlemler yapmak, eser telif etmek ve ders vermekle geçirdi. Matematik ve astronomideki hizmetleriyle ilim târihinde önemli bir yer tutan Ebü’l-Vefâ, trigonometriye (müsellesât), tanjant(zıl), kotanjant(zıllüt-temâm), sekant (tâti’) ve kosekantı (tâti’ut-temâm) kazandırdı. Diophantos’un ve Batlemyüs’ün eserlerini inceleyip açıkladı.Zamânına kadar hiçbir matematikçinin yapamadığı hassaslıkta trigonometrik çizelgeler hazırladı. Astronomik gözlemler için gerekli ceyb (sinüs) ve zıl (tanjant) değerlerini gösteren çizelgeleri on beşer dakikalık açı aralıklarıyla hesapladı. Trigonometrinin altı esas oranı arasındaki trigonometrik münâsebetleri ilk defâ açıkladı. Bu oranlar günümüzde de aynen kullanılmaktadır.

Ünlü bilim târihçisi Plorian Cajori History of Mathematics adlı eserinde onun hakkında; “Ebü’l-Vefâ şüphesiz ki Harezmî’nin matematik ve cebirdeki buluşlarını önemli ölçüde geliştirdi. Özellikle geometri ile cebir arasındaki münâsebetler üzerinde durdu. Böylece, bâzı cebirsel denklemleri geometri yoluyla çözmeyi başardı ve diferansiyel hesâbın ve analitik geometrinin temelini kurdu. Bilindiği gibi, diferansiyel hesâb insan zekâsının bulduğu mühim ve pek faydalı bir mevzû olup, ilim ve teknolojik muâsır gelişmelerin temel kaynağını teşkil etmektedir. Ayrıca Bettânî’nin trigonometriyle ilgili eserlerini inceleyerek, girift ve anlaşılmayan yönlerini açıklığa kavuşturdu.” demektedir.

Ebü’l-Vefâ Buzcânî’nin matematik târihinde ilk defâ ortaya koyduğu formüllerden bâzıları şunlardır.

1. sin (A ± B) = sin A . cos B

cos (A ± B) = cos A . cos B ± sin A . sin B

tan A ± tan B

tan (A ± B) = ¾¾¾¾¾¾¾¾¾

1 ± tan A . tan B

Bu formüller bugün düzlem trigonometride toplam ve fark formülleri olarak bilinmektedir.

2. sin 2A = 2 sin A. cos A

Bu, yarım açı formülü olarak hâlâ bu şekilde kullanılmaktadır.

3. cos 2A = cos2A - sin2A

cos 2A = 1-2 sin2 A = 2cos2 A-1

1 sin A

4. tan A = ¾¾¾ = ¾¾¾¾

cot A cos A











Sekant’ın kâşifi olarak genellikle Kopernik bilinirse de, ünlü bilim târihçilerinden Morite Candon ve Carra da Vaux’un araştırmaları sonucu bu buluşun Ebü’l-Vefâ’ya âit olduğu tesbit edilmiştir.







Ebü’l-Vefâ, sinüs değerlerinin hesâbı için yeni bir metod geliştirdi. Böylece hazırladığı cetvellerde 30° ve 15°’lik açının sinüsünü son derece dakik olarak virgülden sonra sekiz ondalık basamak hâlinde hesapladı.

Trigonometrinin yanında cebir ilmi üzerinde de, derinlemesine çalışmalarda bulunan Ebü’l-Vefâ, o zamâna kadar bilinmeyen dördüncü dereceden denklemlerin çözümünü gerçekleştirdi. Meselâ:

x4 + px3 = r denklemini çözerken

y3 +axy + b = 0 ve x2 - y = 0

koniklerinin kesişmesinden istifâde etti. Eski Yunanlıların ve Hindlilerin çözemediği birçok problemi, geometrik yollarla çözmeyi başardı.

Zamânında birçok Müslüman astronomi ve matematik âlimi, Ebü’l-Vefâ’nın çalışmalarını ve eserlerini görmek üzere Bağdât’a gittiler ve derslerinde bulundular.Günümüzde birçok batılı ilim adamı Ebü’l-Vefâ’nın eserleri üzerinde araştırma yapmaktadır.Onun yaptığı ilmî çalışmalar o devirde İslâm âleminin ilim ve fende ne kadar ileri olduğunu açık bir şekilde göstermektedir.

Zahîruddîn Beyhekî, Târihu Hukemâ-il-İslâm kitabında Ebü’l-Vefâ’nın şu sözlerini nakletmektedir: “Mal, can emniyeti ve sıhhat olmadan yaşanılan hayât, hayât değildir. Bir kimse sana, söz ile üstün gelirse aldırma, yeter ki, sükût ile gâlib gelmesin. Bir kimsenin seviyesine uygun olarak arkadaşlık et. Eğer sen câhile ilimle, lâubâliye ciddiyetle muâmele edersen, arkadaşına eziyet etmiş olursun.Hâlbuki, sen onlara sıkıntı vermekten uzaksın.Sözüne ancak ihtiyâcı ânında kıymet verenle sohbet etme. Hocanın hakkını gözetmemek ahlâka sığmaz. Düşük, karaktersiz kimselerle görüşüp konuşma!”

Eserleri:

1) Kitâb-ül-Kâmil: Trigonometri ve astronomiden bahseden meşhur eseridir. Birinci bölümde, yıldızların hareketinden önce bilinmesi gereken meseleler, ikinci kısımda yıldızların hareketlerinin incelenmesi, üçüncü kısımda yıldızların hareketlerine ârız olan şeyler anlatılmaktadır. Eserin yazma bir nüshası Pâris National Kütüphânesinde 1138 numarada kayıtlıdır. L.P. E.A. Sedilot tarafından eser tercüme edilerek basılmıştır. 2)Kitâbün fî Amel-il-Mistarati vel-Pergar vel-Gunye, 3)Kitâb mâ Yahtâcu İleyh-il-Küttâb vel Ummâl min İlm-il-Hisâb, 4)Kitâbun Fâhirün bil Hisâb, 5) Kitâbun fî ilmi Hisâb-il-Musellesât-il-Küreviyye, 6) Kitâbun fil-Felek, 7)Kitâbu Zîc-iş-Şâmil, 8)Kitâbun fil-Hendese, 9)Kitâb-ül-Medhal ilâ Aritmetik, 10) Tefsîr-ül-Harezmî fil Cebri vel-Mukâbele.


Son takip: 18.05.2019 - 06:07
Konu ile alakali düsüncelerinizi yaziniz:



Ciltler: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20

Tüm Konular A B C Ç D E F G H I İ J K L M N O Ö P R S Ş T U Ü W V Y Z


· AKKOR LAMBA (Bkz. Lamba) · OTUZYIL SAVAşLARI · A’RAF · KARDiYOLOJi · KEREM iLE ASLI · GiRişiMöLçER (interferometre) · CUMHURiYETçi PARTi (CP) · YILBAşI (Bkz. Noel) · KATETER · TOPLARDAMAR · LAHANA (Brassica oleracea) · RaBiA-i ADViYYE · LEEUWENHOEK (Anton Van) · HiDROJENLENDiRME (Hidrojenasyon) · PEARY, Robert Edwin · ALINLIK · FLAş LAMBASI · KAZ (Anser) · ALAY · SOLUCANOTU (Pelargonium endlicherianum) · şERiT (Bkz. Tenya) · iNGiLTERE · KöRFEZ · PELOPONNES HARBi · çiViZaDE HACI MEHMED EFENDi · EYFEL KULESi · KUZEY KUTUP BöLGESi · ATOM SAATi · AVRUPA · CEBECi OCAğI · BiRLEşiK ALMANYA · HADiS · TEKRi (Bkz. Sumak) · ANABOLiZMA · AMiN ALAYI · ENSaR · ARMUT (Pyrus communis) · MüCTEHiD · KüLTEPE · MAMUT (Elephas primigenius) · MODüLASYON · ELEKTRiK SANTRALI · TAHMASB · üRüN · SELEF-i SaLiHiN · EL çATLAMASI · AKVARYUM · DaMaD iBRaHiM PAşA · DEVLiK HASTALIğI (Bkz. Jigantizm) · NAPOLÉON-III · Minare
· şER’iYE SiCiLLERi · METALURJi · PELEMiR (Cephalaria syriaca) (Bkz. Acımık) · YEM TORBASI · GiRDAP · NöTRON BOMBASI · AMME DAVASI · LiMON ASiDi · GRAM · DaRüLACEZE · FAğFuR · POLiViNiL ASETAT (Bkz. Reçine) · KiT (Bkz. Kamu iktisâdî Teşekkülleri) · SüNGERTAşI · KASA · SELENYUM · iBRaHiM · iBRaHiM HAKKI ERZURUMi · KOVALENT BAğ (Bkz. Kimyâsal Bağlar) · BALMUMU · ADEN KöRFEZi · BABRiK (Marsdenia erecta) · iSLaM EKONOMiSi (Bkz. iktdisâdî Sistemler) · HaFIZ-I şiRaZi · LALA MEHMED PAşA · ALTIN · iBN-üL-BEZZaZ (Bkz. Kerderî) · SüMüKLü BöCEK (Bkz. Salyangoz) · KüBREViYYE · SULTANAHMED CaMii · HARAKiRi · FINDIK (Coryllus avellana) · GöNENLi MEHMED EFENDi · BUZ · AKIM TRANSFORMATORU · LEYLEK (Ciconia) · A’RAF · ARPALIK · MESLEME · öDEMELER DENGESi
· Ashabi kiram · Bitkiler · Cumhurbaşkanları · Dünya Devletleri · Dünya Dinleri · Dünya Şehirleri · Evliyalar · Hastalıklar · Hayvanlar · Hükümdarlar · Irklar · Kahramanlar · Latin Alfabesi · Meslekler · Osmanlı Padişahları · Osmanlı Savaşları · Peygamberler · Sağlık Bilgileri · Siyasetçiler · Spor Dallari · Tarihteki Devletler · Türkiye Şehirleri · Yazarlar · İslam Alimleri · İslami Mezhepler · Şahıslar · Şairler

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83


Google
 
Web ihya.org
CepAlem Gazeteler E-Kart E-Kitap Saglik Şiirler Sözlük
Kuran Meali Hadis Namaz Vakitleri Ingilizce Samil Fıkıh Fetva Rüya Tabiri
Kamus Hikayeler Forum Dini Terimler Haberler Oyun Resimler Ilahiler
Terimler isimler Sosyal Kavram Hadis Sözlügü imsakiye
Üniversite taban puanları ilmihal Rehber